Walka z systemem: 11 obowiązkowych lektur dla nieobojętnych

1
4064
Moduł sprawdzania pisowni OrphusWidzisz błąd na stronie? Zaznacz i kliknij Ctrl+Enter
Walka z systemem: 11 obowiązkowych lektur dla nieobojętnych

Od początku istnienia cywilizowanego świata zawsze istnieli ludzie, którzy rzucali wyzwanie systemowi. Poszczególne, bardzo nieliczne jednostki doskonale widziały wszystkie niedoskonałości istniejącego porządku świata i nie zgadzali się z nią. Walka z systemem, odważne i konsekwentne przeciwstawianie się mu sprawiało, że człowiek zaczynał być traktowany jako wyrzutek. Trzeba być naprawdę odważnym, aby rzucić rękawicę całemu społeczeństwu.

Właściwie wszyscy utalentowani i genialni ludzie występowali przeciwko istniejącemu systemowi, za co spotykali się z dezaprobatą ze strony społeczeństwa. Ostatecznie uznawało ono te jednostki, ale pośmiertnie, bo przecież najlepszy wróg to martwy wróg.

Niektórzy pisarze czynili centralnymi postaciami swoich dzieł właśnie takie osoby, twardo idące przeciwko systemowi. I do takich właśnie książek zajrzymy, nie zapominając, że każdy bunt — to też element systemu…

George Orwell — Rok 1984 (1949)

George Orwell — Rok 1984 (1949)

Wielki Brat Patrzy — to właśnie napisy tej treści, w antyutopii Orwella krzyczące z plakatów rozlepionych po całym Londynie, natchnęły twórców telewizyjnego show „Big Brother”. Czyżby wraz z upadkiem komunizmu wielka, oskarżycielska powieść straciła swoją rację bytu, stając się zaledwie inspiracją programu rozrywkowego? Nie. Bo ukazuje świat, który zawsze może powrócić. Świat pustych sklepów, permanentnej wojny, jednej wiary.
Klaustrofobiczny świat Wielkiego Brata, w którym każda sekunda ludzkiego życia znajduje się pod kontrolą, a dominującym uczuciem jest strach. Świat, w którym ludzie czują się bezradni i samotni, miłość uchodzi za zbrodnię, a takie pojęcie jak „wolność” i „sprawiedliwość” nie istnieją.

Kup książkę: Księgarnia Selkar
Wersja angielska: Nineteen Eighty-Four: The Annotated Edition

(Zdjęcie: asu Au Yeung/Flickr)

George Orwell — Folwark zwierzęcy (1945)

George Orwell — Folwark zwierzęcy (1945)

Ani przez moment nie wahaliśmy się, dodając do listy kolejną pozycję od pana Orwella.
Orwell pisał: „Folwark Zwierzęcy miał być przede wszystkim satyrą na rewolucję rosyjską. Jednak, jak podkreślam, przesłanie utworu jest szersze: chciałem wyrazić w nim myśl, iż ów szczególny rodzaj rewolucji (gwałtowna rewolucja oparta na konspiracji, z motorem napędowym w postaci nieświadomie żądnych władzy osób) może doprowadzić jedynie do zmiany władców. Mój morał brzmi tak oto: rewolucje mogą przynieść radykalną poprawę, gdy masy będą czujne i będą wiedzieć, jak pozbyć się swych przywódców, gdy tamci zrobią, co do nich należy. […] Nie można robić rewolucji, jeśli nie robi się jej dla siebie; nie ma czegoś takiego jak dobrotliwa dyktatura”.

Kup książkę: Księgarnia Selkar

Ray Bradbury — 451 stopni Fahrenheita (1953)

Ray Bradbury — 451 stopni Fahrenheita (1953)

Bradbury w swoim dziele opisał makabryczny obraz jutra.

Po niebie latają odrzutowce z głowicami atomowymi, ludzie spędzają czas przed telewizyjnymi ścianami, a strażacy zamiast gasić wzniecają pożary. Najchętniej palą książki, do tego zostali powołani. 451 Fahrenheita to temperatura, w której zaczyna palić się papier.

Najsłynniejsza powieść Raya Bradbury’ego, pięćdziesiąt pięć lat od pierwszego wydania, wciąż szokuje i wzbudza dużo emocji. Kiedyś odbierana jako głos przeciwko totalitaryzmowi, teraz ukazuje drugie dno i zmusza do namysłu nad losem cywilizacji. Świat wyzbyty „wysokiej kultury”, zdominowany przez opery mydlane, historyjki obrazkowe, tanią rozrywkę dla mas. Nie ma w nim miejsca na rozmowę, miłość, szczęście. Zastępują je dragi, ogłupiająca telewizja, przemoc, samotność w tłumie. Wizja Bradbury’ego, szokująca przed półwieczem, dzisiaj także budzi dreszcz realnego przerażenia oto na własne oczy widzimy, jak futurystyczne i groźne założenia autora stają się rzeczywistością.

Dobrowolne odrzucenie dorobku kultury, schedy po pokoleniach przodków szokuje, ale przykład strażaka Guya Montaga pokazuje, że nie jest łatwo wyplewić z człowieka dobre cechy. Zawsze też znajdą się jemu podobni, a w grupie przetrwają najgorsze czasy. Nie można bowiem zabić człowieczeństwa.

Wciągająca i zmuszająca do refleksji historia, co może się stać z systemem, kiedy jeden z jego elementów powstaje nie mając zamiaru iść przetartym (a raczej starannie wyznaczonym przez system) szlakiem.

Kup książkę: Księgarnia granice.pl

Chuck Palahniuk — Podziemny krąg (1996)

Chuck Palahniuk — Podziemny krąg (1996)

Jedna z najmłodszych w tym zestawieniu, ale najbardziej niesamowita i skandaliczna książka z lat 90-ch XX wieku, na podstawie której powstał kultowy film Davida Finchera.

Powieść Chucka Palahniuka została okrzyknięta przez krytyków najbardziej punkowym tekstem przełomu wieków. Historia młodych, znudzonych korporacyjną karierą mężczyzn, którzy spotykają się nocami w podziemnych kręgach i walczą ze sobą do upadłego. Bez butów, bez koszul, gołymi rękami, dopóki któryś nie powie – dość!
Wracają do swoich biur z podbitymi oczami i zwichniętymi szczękami, i przekonaniem, że stać ich teraz na wszystko. Idea klubów walki zrodziła się w głowie anarchistycznego geniusza Tylera Durdena, kinooperatora i kelnera-sabotażysty

Kup książkę: Księgarnia Selkar

Jerome David Salinger — Buszujący w zbożu (1951)

Jerome David Salinger — Buszujący w zbożu (1951)

Bohaterem jest szesnastoletni uczeń, Holden Caulfield, który nie mogąc pogodzić się z otaczającą go głupotą, podłością, a przede wszystkim zakłamaniem, ucieka z college`u i przez kilka dni „buszuje” po Nowym Jorku, nim wreszcie powróci do domu rodzinnego. Będąca obowiązkową pozycją dla wielu pokoleń młodych buntowników, książka ta przypomina o tym, jak to jest, gdy system jeszcze cię nie otumanił i nurtują cię pytania, na które nikt nie zna odpowiedzi (ponieważ nigdy się nad nimi nie zastanawiał). O tym, jak ciężko jest wpasować się w świat, kiedy masz 16 (a czasem 30 lub 50).

Kup książkę: Księgarnia Selkar

Aldous Huxley — Nowy wspaniały świat (1932)

Aldous Huxley — Nowy wspaniały świat (1932)

Przedstawiona w powieści Huxleya wizja przyszłego społeczeństwa, które osiągnęło stan całkowitego zorganizowania i zrealizowało ideał powszechnej szczęśliwości, jest wizją przerażającą. W roku 2541 (czyli w 632 roku nowej „ery Forda”) obywatele Republiki Świata powstają w rezultacie sztucznego zapłodnienia i klonowania. Od niemowlęctwa poddawani są wszechstronnemu psychologicznemu i biologicznemu warunkowaniu – po to, by w wieku dojrzałym stać się cząstkami kastowej społeczności, złożonej z pozbawionych wyższych uczuć ludzkich automatów.

Czy ten „wspaniały świat”, w którym dominuje seks, prymitywne rozrywki, narkotyk soma, jest tylko zrodzoną w wyobraźni pisarza fantasmagorią?

Kup książkę: Księgarnia Selkar

Franz Kafka — Proces (1925)

Franz Kafka — Proces (1925)

I pomyśleć, że nie moglibyśmy czytać „Procesu”, gdyby przyjaciel Kafki nie posłuchał umierającego pisarza, który żądał spalenia wszystkich pozostawionych przez siebie papierów.

Głównym bohaterem powieści jest kawaler, Józef K. Pewnego dnia budzi go wtargnięcie do jego mieszkania dwóch urzędników, którzy informują, iż został aresztowany, choć nie popełnił żadnego wykroczenia. Pozwalają mu zresztą prowadzić normalne życie, z tym, że cały czas musi być do dyspozycji sądu. Jednak od tej chwili życie Józefa K. staje się pasmem absurdalnych zdarzeń.

Kup książkę: Księgarnia Selkar

Joanne Harris — Dżentelmeni i gracze (2005)

Joanne Harris — Dżentelmeni i gracze (2005)

Prywatna szkoła dla chłopców im. św. Oswalda od zawsze była znana z nienagannego porządku. Ciężko nawet wyobrazić, że wydarzy się tutaj coś wyjątkowego.

Właśnie rozpoczął się nowy rok, a wraz z nim przyszły zmiany niemile widziane zarówno przez uczniów, jak i część nauczycieli. Światem rządzą komputery i biurokraci, więc Roy Straitley, ekscentryczny wykładowca łaciny, zaczyna niechętnie rozważać możliwość przejścia na emeryturę. Problem w tym, że za typowymi utarczkami, drobnymi wojnami podjazdowymi i codziennymi kryzysami obecnymi w życiu każdej szkoły, czai się nowa, mroczna siła, napędzana ukrytą, ale od piętnastu lat starannie pielęgnowaną nienawiścią do świętego Oswalda.

Kup książkę: Wersja polska niedostępna / Wersja angielska na Amazon.com

Harper Lee — Zabić drozda (1962)

Harper Lee — Zabić drozda (1962)

Lata trzydzieste XX wieku, małe miasteczko na południu USA. Atticus Finch, adwokat i głowa rodziny, broni młodego Murzyna oskarżonego o zgwałcenie biednej białej dziewczyny Mayelli Ewell. Prosta sprawa sądowa z powodu wszechobecnego rasizmu, urasta do rangi symbolu. W codziennej walce o równouprawnienie czarnych jak echo powraca pytanie o to, gdzie przebiegają granice ludzkiej tolerancji. Zabić drozda to wstrząsająca historia o dzieciństwie i kryzysie sumienia. Poruszająca opowieść odwołuje się do tego, co o życiu człowieka najcenniejsze: miłości, współczucia i dobroci.

Ta książka opisuje przestępstwa, jak i prześladowania na tle rasowym. Ale przede wszystkim jest o męstwie. „Męstwo, to kiedy od razu wiesz, że przegrałeś, a jednak zabierasz się za sprawę i doprowadzasz ją do końca nie zważając na nic. Wygrywasz bardzo rzadko, ale czasem jednak wygrywasz”.

Kup książkę: Księgarnia Selkar

Artur Schopenhauer — O wolności ludzkiej woli (1908)

Artur Schopenhauer — O wolności ludzkiej woli (1908)

Jak pisze Jan Garewicz, pesymizm Schopenhauera nie miał nic wspólnego z katastrofizmem, a negacja postępu z zaprzeczeniem rozwoju nauki i techniki. Uczył rezygnacji bez pokory, współczucia bez miłości bliźniego, buntu bez działania.

Według Schopenhauera wolność jest pojęciem czysto negatywnym. Używając go, myślimy tylko o braku wszelkich przeszkód, one więc występują jako siła, muszą być zatem czymś pozytywnym. Stosownie do własności tych przeszkód istnieją trzy różne rodzaje tego pojęcia: wolność fizyczna, intelektualna i moralna.

Kup książkę: Księgarnia Selkar
Przeczytaj/pobierz bezpłatnie: Wolne Lektury

Ken Kasey — Lot nad kukułczym gniazdem (1962)

Ken Kasey — Lot nad kukułczym gniazdem (1962)

Ta książka stanowi do bólu szczery opis cienkiej granicy między normalnością a obłędem. McMurphy, szuler, dziwkarz i zabijaka, udaje wariata, żeby się wykpić od odsiadywania wyroku. Pobyt w szpitalu psychiatrycznym jawi mu się jako dobry żart do chwili, kiedy się dowiaduje, że nie odzyska wolności, dopóki nie uznają go za ‚wyleczonego’. Decyzja należy do Wielkiej Oddziałowej, z pozoru uosobienia słodyczy i dobroci, w rzeczywistości sadystki znęcającej się nad pacjentami.

McMurphy, który dotąd buntował przeciwko niej chorych, nagle zaczyna rozumieć, że musi ukorzyć się przed nią, jeśli chce opuścić szpital. Ale czy gotów jest dać się pokonać bezdusznemu Kombinatowi, który złamał tyle istnień ludzkich?

Kup książkę: Księgarnia

Co z tego już przeczytaliście? A może dodalibyście jakieś pozycje? Dajcie znać w komentarzach!

  • mobiledisqus4

    Nowego testamentu brakuje. Jakby nie patrzeć, Jeszua HaMaszijach to buntownik wszechczasów. No ale rozumiem, format musi zostać utrzymany.